Mak lekarski

łac. Papaver somniferum

Uwaga: nie zalecam zjadać maku lekarskiego, ponieważ tylko niektóre odmiany uprawne mają niską zawartość morfiny. Jadalne są nasiona wyłącznie niektórych odmian maku lekarskiego, a także liście [4].

Rośliny z rodzaju maku mogą zawierać alkaloidy izochinolinowe (morfinany): np. morfina, kodeina i readyna [3]. Niektóre odmiany maku lekarskiego mają jednak obniżoną zawartość alkaloidów, dlatego niegdyś były bardzo często używane w kuchni, jako dodatek do wypieków ciast oraz chleba. Największe stężenie alkaloidów przypada na niedojrzałe makówki. Wśród maków lekarskich wyróżniane są odmiany zarówno wysoko- (np. morfeusz) i niskomorfinowe (np. agat) [2].

W Polsce zgodnie z ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz.U. 2005) za mak niskomorfinowy uznaje się [5]:

„mak niskomorfinowy –roślinę z gatunku mak lekarski należącą do odmiany, w której zawartość morfiny w torebce (makówce) bez nasion, wraz z przylegającą do niej łodygą o długości do 7 cm, wynosi poniżej 0,06% w przeliczeniu na zasadę morfiny i na suchą masę wymienionych części rośliny

Niektórzy sugerują także podział maku na wysokomorfinowe, zawierające od 1,5 do 2,5% morfiny oraz niskomorfinowe, zawierające mniej niż 0,1% morfiny [6]. Uprawa maku lekarskiego jest sankcjonowana prawnie niezależnie od odmiany.

Niestety, gołym okiem nie jesteśmy w stanie odróżnić odmian niskomorfinowych od wysokomorfinowych, dlatego nie należy zjadać maku lekarskiego, gdyż roślina jest silnie narkotyczna. Stężenie alkaloidów w dojrzałych nasionach maku jest jednak o wiele niższe, aniżeli w przypadku niedojrzałych makówek.

Zajrzyj do darmowej próbki naszego atlasu roślin i podejmij decyzje o zakupie!

Próba smaku:

Niedojrzałe makówki są gorzkie, niesmaczne, wyraźnie wyczuwalna jest obecność alkaloidów.

Jak prawidłowo rozpoznać?

Jest to roślina uprawna, którą można znaleźć na ogródkach (uprawa maku lekarskiego jest w Polsce nielegalna). Mak lekarski posiada charakterystyczne duże makówki (większe od maku polnego) oraz jaśniejszy odcień liści (w porównaniu z makiem polnym).

Wskazówka występowania:

W Polsce roślina występuje wyłącznie w stanie uprawnym.

Z czym można pomylić?

Roślinę można pomylić z innymi gatunkami maku, które szerzej opisywałem w artykule o maku polnym. Między innymi z takimi gatunkami jak: mak alpejski, polny, piaskowy, wątpliwy, pośredni i wschodni.

Właściwości medyczne:

Ze względu na zawartość morfiny, roślina jest bardzo często wykorzystywana w medycynie akademickiej do uśmierzania bólu w silnych bólach pourazowych (np. w chorobach nowotworowych). Obecna w roślinie kodeina jest także stosowana w atakach kaszlu, a papaweryna jako lek przeciwskurczowy [5].

Film:

W filmie opowiadam o maku lekarskim. Zachęcam do zapoznania się z playlistą „Poradnik Chwastożercy” na moim kanale na YouTube. Pamiętaj zostawić subskrypcję oraz komentarz – wspierasz tym samym rozwój atlasu!

Wykaz źródeł:

1. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20051791485
2. Przemysław Strażyński, Marek Mrówczyńsk, et. al: Metodyka integrowanej ochrony maku dla doradców, 2012-2020, Poznań. https://www.ior.poznan.pl/plik,4039,metodyka-integrowanej-ochrony-maku-dla-doradcow-2020-pdf.pdf
3. RAPORT NAUKOWY EFSA: Kompendium substancji botanicznych w których stwierdzono obecność naturalnie występujących składników mogących stanowić zagrożenie dla zdrowia ludzkiego w przypadku wykorzystania ich do produkcji żywności i suplementów diety. Dziennik EFSA 2012;10(5):2663. https://gis.gov.pl/wp-content/uploads/2018/05/Kompendium-substancji-botanicznych-w-których-stwierdzono-obecność-naturalnie.pdf
4. Łukasz Łuczaj: Dzika Kuchnia, Wydawnictwo Nasza Księgarnia, 2013.
5. Aleksander Ożarowski: Ziołolecznictwo. Poradnik dla lekarzy. PAŃSTWOWY ZAKŁAD WYDAWNICTW LEKARSKICH, Warszawa, 1982.