Przytulia czepna

łac. Galium aparine

Z rośliny jadalne są młode liście oraz młode pędy po ugotowaniu, a także dojrzałe nasiona po uprażeniu [1]. Starsze łodygi stają się twarde przez co są niesmaczne. Jednak dopóki są zielone, można ją bez ryzyka zbierać na herbaty (mimo wszystko najlepsze są młode okazy). Nasiona zbieramy późnym latem i wczesną jesienią, można przyrządzić z nich substytut kawy (według niektórych źródeł zawiera kofeina, a według innych jest to błąd [4]). Dojrzałe nasiona wystarczy uprażyć i zmielić. Ze względu na wielkość nasion zbiór jest czasochłonny.

Zajrzyj do darmowej próbki naszego atlasu roślin i podejmij decyzje o zakupie!

Próba smaku:

Ziele przytulii ma lekko ogórkowy i orzeźwiający smak.

Próba węchu:

Roślina posiada delikatny zapach, niektórym może kojarzyć się z chwastami (bowiem często występuje jako chwast na ogródkach).

Jak prawidłowo rozpoznać?

Roślina jest bardzo charakterystyczna ze względu na właściwości czepne. Nie sposób przejść obok niej bez zabrania jej cząstki ze sobą. Stąd też nazwa – przytulia czepna. Wiosną przyklejają się całe łodygi, natomiast jesienią łodygi i nasiona. Liście Przytulii rosną w okółku (w około łodygi), po 6-10 liści. Roślina kwitnie na biało od czerwca do sierpnia. Bardzo często występuje stadnie.

Wskazówka występowania:

Roślina bardzo powszechnie spotykana, często jako chwast na ogródkach.

Z czym można pomylić?

Roślinę ze względu na liście można pomylić z innymi gatunkami przytulii. Niestety w Polsce występuje ponad 20 gatunków i nie wszystkie są opisywane jako rośliny użytkowe. Żaden gatunek nie jest śmiertelnie trujący, ale mogą być niesmaczne lub mieć drobne właściwości antyodżywcze.

Przytulia wonna (łac. Galium odoratum) – roślina wykorzystywana w celach kulinarnych jako przyprawa. Ze względu na obecność kumaryn (nawet do 0,7-1,7%) należy ją stosować wyłącznie w małych ilościach [1], [3]. Nie ma właściwości czepnych i również kwitnie na biało. Ma po 6-9 liści w okółku.

Przytulia pospolita (łac. Galium mollugo) – nie ma właściwości czepnych, również kwitnie na biało oraz najczęściej ma po 8 liści w okółku (nie jest to silna cecha). Ma jadalne młode liście.

Przytulia właściwa (łac. Galium verum) – nie ma właściwości czepnych, kwitnie na żółto oraz ma węższe liście, po 8-12 w okółku. Ma jadalne liście i nasiona po uprażeniu.

Przytulia północna (łac. Galium boreale) – nie ma właściwości czepnych, kwitnie na biało i posiada tylko 4 liście w okółku. Ma jadalne młode liście.

Przytulia fałszywa (łac. Galium spurium) – nieco rzadszy gatunek od przytuli czepnej, ale także posiada właściwości czepne. Jest zazwyczaj mniejsza od przytulii czepnej i posiada około 50 cm wysokości, przytulia nawet do 150 cm [2]. Pomyłka nie jest groźna powiem przytulia fałszywa także jest uznawana za jadalną [1].

Właściwości medyczne:

Roślina wykorzystywana jest jako środek moczopędny [5], [6]. Z ziela można przyrządzać także napój oczyszczający, stosowany w schorzeniach skóry (np. łuszczycy) [6]. Ziele można stosować zewnętrznie w formie okładów na wypryski oraz skórę łojotokową [7].

Film:

filmie opowiadam jak zrobić kawę z jałowca. Zachęcam do zapoznania się z playlistą „Poradnik Chwastożercy” na moim kanale na YouTube. Pamiętaj zostawić subskrypcję oraz komentarz – wspierasz tym samym rozwój atlasu!

Wykaz źródeł:

1. Łukasz Łuczaj: Dzikie Rośliny Jadalne, Chemigrafia Krosno, Krosno 2004.
2. Bolesław Broda, Jakub Mowszowicz: Przewodnik do oznaczania roślin leczniczych, trujących i użytkowych, PZWL, Warszawa, 1985.
3. RAPORT NAUKOWY EFSA: Kompendium substancji botanicznych w których stwierdzono obecność naturalnie występujących składników mogących stanowić zagrożenie dla zdrowia ludzkiego w przypadku wykorzystania ich do produkcji żywności i suplementów diety. Dziennik EFSA 2012;10(5):2663. https://gis.gov.pl/wp-content/uploads/2018/05/Kompendium-substancji-botanicznych-w-których-stwierdzono-obecność-naturalnie.pdf
4. Monica Butnariu, Ionel Samfira: Vegetal Metabolomics to Seeds of Galium Aparine, J Bioequiv Availab 2013, 5:7 https://www.walshmedicalmedia.com/open-access/vegetal-metabolomics-to-seeds-of-galium-aparine-JBB-05-e45.pdf
5. Jurgen Guthmann, Roland Spiegelberger, Steffen Guido Fleischhauer: Jadalne rośliny dziko rosnące, Vital, Wydanie III, Białystok, 2020.
6. C.P Khare: Indian Medical Plants. Springer, 2007.
7. Monika Fijołek: Atlas Dzikich Roślin Jadalnych. SBM, Warszawa, 2017.